فراگیری مالی

فراگیری مالی عموما به صورت نسبت افراد و بنگاه‌هایی که از خدمات مالی استفاده می‌کنند، تعریف می‌شود (The World Bank 2014) .

فراگیری مالی در تعریفی ساده به معنای برقراری امکان دسترسی همه گروه‌ها به خدمات مالی از جمله پرداخت، خدمات انتقال وجه، حساب‌های سپرده، اعتبار و بیمه است. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد که ارتباط روشن و قابل اندازه‌گیری بین فراگیری مالی و رفاه وجود دارد (Beal, Rueda-Sabater, and Heng 2015) .

درک مفهوم فراگیری مالی از طریق بررسی تعبیر متضاد آن، محرومیت مالی، نیز راهگشاست. یکی از نخستین تلاش‌ها برای تعریف محرومیت مالی توسط لیشان و تریفت انجام شد که محرومیت مالی را حاصل فرایندهایی دانستند که گروه‌های اجتماعی و افراد مشخصی را از دستیابی به نظام مالی رسمی باز می‌دارند (Leyshon and Thrift 1995) .

نظام‌های مالی فراگیر که دسترسی وسیع به خدمات مالی را بدون موانع قیمتی یا سایر موانع بکارگیری فراهم می‌کنند، مشخصا به مردم فقیر و سایر گروه‌های محروم منفعت می‌رسانند. بدون نظام‌های مالی فراگیر فقرا بایستی بر روی پس اندازهای کم خود برای سرمایه‌گذاری در آموزش خود و یا کارآفرینی حساب باز کنند و کسب و کارهای کوچک بایستی بر درآمدهای محدود خود برای فرصت‌های شکوفایی تکیه کنند. این امر می‌تواند به نابرابری‌های مداوم درآمد و رشد اقتصادی کندتر منجر شود (Demirguc Kunt and Klapper 2012).

یکی از راهبردهای اشتغال در کشورهای در حال توسعه فراگیری مالی است. فراگیری مالی (دسترسی به خدمات بانکی، اعتبارات و بیمه) برای کاهش آسیب پذیری لازم است زیرا به افرادی که در معرض شوک‌های برون زا قرار دارند کمک می‌کند تا موقعیت خود را بهتر مدیریت کنند (پژوهشکده پولی و بانکی ۱۳۹۳).

گروه مشاورین بوستون[۱] در تحقیقی سعی کرده میزان دستیابی به توسعه ی پایدار در هر کشور را مشخص کند. این گزارش در جولای ۲۰۱۶ منتشر شده است، در این گزارش ۱۶۳ کشور را در ۳ حوزه مورد ارزیابی قرار داده‌اند: اقتصاد، سرمایه‌گذاری و میزان پایداری. پایداری شامل میزان نابرابری، حقوق مدنی، دولت و محیط زیست می‌شود و در مجموع ۵۰ هزار داده را لحاظ کرده است.

این گروه شمولیت مالی را نیز در بین افراد بالای ۱۵ سال دارای حساب بانکی در برابر هر کشور دست یافته به توسعه ی پایدار با هم مقایسه کرد و به رابطه ی جالبی رسید.

شمولیت مالی عبارت است از فرآیند توسعه دسترسی کافی، به هنگام و با هزینه کم به خدمات و محصولات مالی و کمک به افزایش استفاده از آن توسط عموم افراد جامعه. در تعریف عمومی نیز از شمولیت مالی با عنوان ارائه خدمات مالی ارزان‌قیمت به بخش کم‌درآمد یا کم بهره‌مند جامعه یاد می‌شود.

نویسندگان این گزارش متوجه شدند که افراد ساکن کشور‌هایی با شمولیت مالی بالا، رفاه بیشتری نسبت به همسالان خود در یک سطح درآمد مشابه دارند. ارتباط بین شمولیت مالی و سلامت افراد رابطه ی نزدیکی با زیر ساخت‌های ارتباطی (ارتباطات و الکترونیک) جامعه ی مدنی (برابری جنسیتی) و دولت (ساماندهی قوی و حاکمیت قانون) دارد.

یکی از دغدغه‌های سیاست‌گذاران در همه جای دنیا نحوه دسترسی افراد در مناطق غیرشهری و روستایی به امکانات تراکنش مالی است. چرا که نفوذ موسسات مالی به این مناطق به مراتب کمتر از مناطق شهری است. جستجوی راه‌حل‌هایی برای پاسخ به این دغدغه را با عنوان کلی پروژه‌های فراگیری مالی می‌شناسند (Chakraborti and Sanyal 2015) . مثلاً می‌توان به دغدغه‌های پژوهشگران حوزه سیاست‌گذاری درباره بروزآوری قوانین مالی مرتبط به نحوی که خدمات بانکداری الکترونیک بیشترین فراگیری را ایجاد کنند، اشاره کرد (Klein and Mayer 2011) .

مطالعاتی در حوزه میزان فراگیری این خدمات در کشورهای کمتر توسعه یافته انجام شده‌است. به عنوان مثال تحقیقی در قاره آفریقا نرخ فراگیری خدمات مالی اینترنتی در کشورهای مختلف را بررسی و ارائه کرده است. محققین همچنین درباره ضرورت ایجاد امکان بکارگیری مدل‌های کسب و کار مختلف خصوصا در کشورهای در حال توسعه برای اطمینان از رشد سریع‌تر فراگیری خدمات مالی سخن گفته‌اند که نیاز به پویایی سریع سیستم‌های قانونی و قضایی دارد .

در یکی از شناخته شده‌ترین تحقیقات در حوزه فراگیری مالی، نمونه‌ای از یک خلاقیت در مدل کسب و کار یک موسسه مالی در کشور کنیا و اثر آن بر رشد فراگیری مالی در این کشور بررسی شده است (Dittus and Klein 2011) . کنیا به عنوان یکی از نمونه‌های موفق توسعه فراگیری مالی در آفریقاست. به نحوی که یکی از نرم افزارهای کاربردی تلفن همراه توسعه یافته در این کشور با نام ام-پسا، توانسته در شش کشور دنیا بیش از بیست میلیون کاربر را به خود جذب کند (Donovan 2012) . این تجربه که از ۲۰۰۷ در کنیا آغاز شده از مثال‌های پیشتاز فراگیری مالی در دنیاست. این خدمت تا کنون به تانزانیا، افغانستان، افریقای جنوبی و هند گسترش یافته است. موفقیت ام-پسا در کنیا به فراگیری ۹۰ درصدی در کاربران موبایل این کشور رسیده است (Kuo Chuen and Teo 2015) .

دولت با گسترش شبکه موبایل در جنوب صحرای افریقا توانسته به فراگیری توسعه انسانی کمک کند. این مطالعه نشان داده که اثر حکمرانی اقتصادی دولت در گسترش فراگیری توسعه انسانی از اثر حکمرانی نهادی بیشتر بوده است. همچنین کیفیت مقررات تنظیمی، ثبات، پاسخگویی و حق اظهار نظر سیاسی و حکومت قانون در اثر فراگیر موبایل بر توسعه انسانی موثر بوده است. مطالعات مختلف نشان داده توسعه شبکه موبایل در افریقا با توسعه فراگیری مالی، بهبود سلامت، اتصال بین مناطق مختلف شهری، کاهش ضایعات کشاورزی، مدیریت بهتر عرضه و تقاضای محصولات کشاورز و گسترش فرصت‌های کسب و کار مرتبطند (Asongu and Nwachukwu 2016) .

در بازارهای افراد با در آمد پایین در کشورهای در حال توسعه دو جریان متفاوت نوآوری وجود دارد. نخست نوآوری بالا به پایین توسط شرکتهای بزرگ و دوم نوآوری متنوع و گسترده پایین به بالا توسط افراد و کسب و کارهای خرد. در هر دو دسته آنچه حایز اهمیت است تعامل بین تولیدکننده-مشتری است که میتواند برای مشتری یادگیری داشته باشد و با توسعه ظرفیت برای او امکان بهره برداری از فرصت‌های جدید ایجاد کند. فراگیری مالی از طریق موبایل در کنیا توانسته امکان ورود بخش بزرگی از افراد به کسب و کار را فراهم کند (Foster and Heeks 2014) .

همچنین تحقیقات حاکی از این است که رشد شبکه موبایل و افزایش فراگیری مالی، تاثیر زیادی بر مشارکت اقتصادی زنان و فراهم آمدن فرصت فعالیت اقتصادی برای زنان داشته است (Asongu and Nwachukwu 2016) .

[۱] Boston Consulting Group (BCG)

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *